Λίγα λόγια για τη Γεροσκήπου του Χθες και του Σήμερα

«μικρόν δ’ από της θαλάττης και η Ιεροκηπία»
(Στράβωνας, Γεωγραφικά, 14.6.3)

Η Γεροσκήπου βρίσκεται στα ανατολικά της επαρχίας Πάφου, έχει έκταση 10 και πλέον τ. χλμ. και πληθυσμό 8000 κατοίκων. Ο Δήμος Γεροσκήπου ιδρύθηκε το 1994 και σήμερα, στα διοικητικά του όρια, περιλαμβάνει, πέραν της Γεροσκήπου, και τη μικρή κοινότητα της Κολώνης (συνολική έκταση Δήμου 15 τ. χλμ. περίπου). Δύο βραχώδη υψίπεδα περιβάλλουν τη Γεροσκήπου, δίνοντας σ’ αυτή χαρακτηριστική όψη, ενώ προς τον νότο, υπάρχει εύφορη κοιλάδα, πλούσια σε νερά.

Η ομορφιά του τοπίου και η πλούσια ιστορία της κάνουν τη Γεροσκήπου ένα ελκυστικό προορισμό για κάθε επισκέπτη. Χωρίς να αλλάξει το γραφικό της χαρακτήρα, η Γεροσκήπου άρχισε τα τελευταία χρόνια να αναπτύσσεται με γοργούς ρυθμούς και να μετατρέπεται σε μια μοντέρνα και λειτουργική πόλη. Ο καθένας που επισκέπτεται τη Γεροσκήπου μπορεί να απολαύσει την ηρεμία μιας μικρής παραδοσιακής κοινότητας, χωρίς όμως να είναι αναγκασμένος να στερηθεί τις υπηρεσίες που προσφέρει μια σύγχρονη πόλη. Τo ιστορικό κέντρο της κωμόπολης βρίσκεται τρία χιλιόμετρα ανατολικά της πόλης της Πάφου. Η Γεροσκήπου έχει άριστη οδική σύνδεση, καθώς στα βόρεια σύνορά της βρίσκεται ο αυτοκινητόδρομος που συνδέει την Πάφο με τις άλλες πόλεις της Κύπρου, ενώ σε απόσταση δώδεκα χιλιομέτρων απ’ αυτήν βρίσκεται το Διεθνές Αεροδρόμιο Πάφου. Στο παραλιακό μέτωπο της Γεροσκήπου, μήκους τεσσάρων σχεδόν χιλιομέτρων, υπάρχει αναπτυγμένη τουριστική δραστηριότητα, με σύγχρονες υποδομές φιλοξενίας, εστίασης και ψυχαγωγίας.

Η περιοχή της Γεροσκήπου, παρά τον σημαντικό αριθμό αρχαιολογικών θέσεων και μνημείων που διαθέτει, δεν έχει αποτελέσει μέχρι σήμερα αντικείμενο συστηματικής έρευνας και μελέτης. Έτσι, η γνώση μας για το αρχαίο παρελθόν του τόπου είναι ακόμα αποσπασματική. Τα μέχρι σήμερα αρχαιολογικά στοιχεία, πάντως, δείχνουν ότι η Γεροσκήπου κατοικείται χωρίς διακοπές, τουλάχιστον από την Ύστερη Νεολιθική περίοδο (4500-3900 π.Χ.). Τα πρώτα ουσιαστικά κατάλοιπα χρονολογούνται την Ύστερη Εποχή του Χαλκού (1600-1050 π.Χ.) και αντανακλούν ένα πλούσιο και εξελιγμένο οικισμό.

Στην αρχαιότητα, η περιοχή της Γεροσκήπου συνδέθηκε με τη λατρεία της Αφροδίτης, της θεάς της βλάστησης και της γονιμότητας. Στα νότια, προς τη θάλασσα, βρίσκονταν οι περίφημοι «Ιεροί Κήποι» της Αφροδίτης, όνομα που διασώζει μέχρι σήμερα στο όνομά της η Γεροσκήπου (παραφθορά του αρχαίου ονόματος της πόλης, Ιεροκηπία, που σχηματίστηκε από τις ελληνικές λέξεις «ιερός» και «κήπος»). Από τους κήπους αυτούς, σύμφωνα με τον αρχαίο Έλληνα γεωγράφο Στράβωνα, περνούσε η πομπή των πιστών που κατέληγε στο Ιερό της Αφροδίτης στην Παλαίπαφο, με την ευκαιρία της τέλεσης των «Αφροδισίων», της ετήσιας γιορτής προς τιμήν της θεάς. Η ανακάλυψη στα μέσα του 20ου αι. ενός αποθέτη στην τοποθεσία «Μονάγρι», που περιείχε εκατοντάδες πήλινα ειδώλια, φαίνεται να αποδεικνύει την ύπαρξη στη Γεροσκήπου, κατά την Αρχαϊκή τουλάχιστον περίοδο, ιερού αφιερωμένου στην Αφροδίτη. Εξάλλου, η αρχαία Ιεροκηπία, με τις πλούσιες πηγές νερού, τα σπήλαια, τις υπόγειες στοές και την άγρια πυκνή βλάστηση, είχε όλα τα μορφολογικά γνωρίσματα των χώρων λατρείας της θεάς στον ελληνικό χώρο.

Στα τέλη της Ύστερης Κλασικής περιόδου ιδρύεται στην τοποθεσία «Αλώνια του Πισκόπου» υπόγειο ιερό αφιερωμένο στον Απόλλωνα Υλάτη. Σύμφωνα με επιφανειακές μελέτες στον χώρο του ιερού, στην περιοχή αυτή υπήρχε τέμενος του θεού με ιερό άλσος, το οποίο θα απλωνόταν σε διαδοχικά επίπεδα λαξευμένα στον βράχο. Στο μέσον του τεμένους πιστεύεται ότι υπήρχε κτίσμα που περιελάμβανε τις δύο υπόγειες αίθουσες που διασώζονται μέχρι σήμερα.

Στην περιοχή της Γεροσκήπου, κατά την Παλαιοχριστιανική και Πρωτοβυζαντινή περίοδο, υπήρχε αναπτυγμένη μοναστική ζωή, γεγονός που πιστοποιείται από τα αγιωνύμια, τα λαξευτά ασκητήρια και τα ναΰδρια, που υπάρχουν νοτιοδυτικά της πόλης («Εφτά Αϊγιώργιδες», «Καταραμένη») και στα βόρεια βραχώδη υψώματα («Παλιοτζέλλαρον», «Άγιοι Πέντε»). Μάλιστα, όπως αποκαλύφθηκε μόλις πρόσφατα, κατά την Πρωτοχριστιανική περίοδο υπήρχε στη Γεροσκήπου, πλησίον του σπηλαίου των Αγίων Πέντε, πολυτελής βασιλική. Η καταστροφή της (προφανώς κατά την περίοδο των Αραβικών επιδρομών) ήταν πιθανώς ο λόγος που συνέβαλε στην οικοδόμηση ναού τον 9ο αι., αφιερωμένου αρχικά στον Τίμιο Σταυρό και μετέπειτα στην Αγία Παρασκευή.

Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας, το χωριό πρέπει να είχε μεγάλη οικονομική σημασία. Λόγω της εύφορης πεδιάδας της περιοχής, η Γεροσκήπου ανήκε στα βασιλικά κτήματα που ο βασιλιάς της Κύπρου Ιάκωβος Β’ δώρισε, κατά την περίοδο 1464-1468, στον Petro D’ Avila, επιφανή φεουδάρχη και ισχυρή πολιτική προσωπικότητα της εποχής.

Σημαντική για τη Γεροσκήπου εξέλιξη, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, υπήρξε η ίδρυση βρετανικού υποπροξενείου στην κοινότητα (1800-1864), γεγονός που αναβάθμισε τον ρόλο της στην περιοχή. Προξενικός πράκτορας της Βρετανίας στην Πάφο και, κυρίως υπεύθυνος για τον ανεφοδιασμό του αγγλικού στόλου, διορίστηκε ο, Επτανησιακής καταγωγής, εγκατεστημένος στη Γεροσκήπου, Ανδρέας Ζυμπουλάκης, o οποίος είχε αναπτύξει στενούς δεσμούς φιλίας με τον Άγγλο ναύαρχο Sir Sidney Smith. Τον Ανδρέα Ζυμπουλάκη διαδέχθηκε στο αξίωμα το 1826 ο γιος του, Σμιθ ή Χατζησμίθ Ζυμπουλάκης.

Back to top